Kısa cevap: Eylül denemesinde netin düşmesi çoğu zaman gerileme değil, terazinin değişmesidir. Hazirandaki net tazeliği korunan konuların netiydi; eylüldeki net ise iki ay hiç dokunulmamış konuların neti. Asıl sorun düşen rakam değil, o kaybı hangi sebebe yazacağını bilmemek.
Bu dördü aynı şey değil. "On net düştüm" cümlesinin arkasında dördünden herhangi biri olabilir ve her biri farklı bir hafta planı gerektirir. Aşağıda ayırma yöntemini anlatıyorum.
Bu yıl ücretsiz deneme takvimi belli oldu
Millî Eğitim Bakanlığı 17 Eylül 2026'da, MEBİ Bireysel Öğrenme Platformu üzerinden yapılacak Türkiye geneli deneme takvimini duyurdu. Aşağıdakiler Bakanlığın kendi duyurusundan:
Denemeler haziran 2027'ye kadar aralıklarla sürüyor. Her denemenin ardından öğretmenlerin hazırladığı video çözümleri açılıyor; raporlar bölümü ders, konu ve kazanım bazında döküm veriyor. Okullar isterse aynı denemeyi karekodlu optik formla sınıfta basılı olarak da uygulayabiliyor.
Bunu özellikle yazıyorum: her eylül "hangi yayının deneme kitabını alalım" sorusu geliyor. Bu yıl önce ücretsiz olanı kullan, para harcama kararını aralıkta ver.
Eylül denemesi neyi ölçer, neyi ölçmez
Ölçer: yazdan sana ne kaldığını, sınav süresinde oturma dayanıklılığını, süreyi nasıl bölüştüğünü, okuma hızını.
Ölçmez: haziranda kaç net yapacağını. Ölçemez, çünkü 12. sınıf konularının büyük kısmı henüz işlenmedi. AYT'de dört test var, her biri 40 soru; bu soruların önemli bölümü eylülde senin müfredatında yok. TYT'de tablo farklı: TYT'nin 120 sorusu (Türkçe 40, Temel Matematik 40, Sosyal Bilimler 20, Fen Bilimleri 20) ağırlıklı olarak 9-10-11. sınıf konularından geldiği için eylülde ölçülebilir bir şey var. Yani eylülde TYT netine bakmak anlamlı, AYT netine bakıp moral bozmak anlamsız.
8. sınıftaysan mantık aynı yürüyor: LGS'nin 90 sorusu (sözel bölüm 50 soru / 75 dakika, sayısal bölüm 40 soru / 80 dakika) 8. sınıf müfredatından geliyor ve kasımda o müfredatın çoğu daha işlenmemiş olacak. İlk LGS denemesinin kasım başına konulması tesadüf değil.
Kaybı dört sebebe ayırma yöntemi
Deneme kâğıdını önüne al. Yanlış ve boşların her birinin yanına tek harf yaz:
- 1U (unutma) — çözümü okuyunca hemen anlıyorsan. Bilgi duruyor, erişim kopmuş.
- 2Y (yeni/eksik) — çözümü okuyunca da anlamıyorsan. Konu hiç oturmamış.
- 3H (hız) — soruyu sonradan süresiz çözdüğünde doğru yapıyorsan. Bilgi tam, tempo eksik.
- 4D (dikkat) — biliyordun, doğru yoldaydın, işlemde ya da okumada kaydın.
Sonra say. Hangi harf çoğunluktaysa o hafta senin işin odur:
Bu sayım yapılmadan yeni deneme çözmek, bozuk teraziyle tekrar tartılmaktır. Ayrıntılı yöntemi konu eksiği nasıl tespit edilir ve kapatılır yazısında anlattım.
Deneme sonrası 48 saat
Deneme bittikten sonra iki gün içinde yapılır, sonrası soğur:
- İlk 2 saat: hiçbir şey. Sonuca bakma, kimseyle net konuşma. Sinirliyken yapılan analiz analiz değildir.
- Aynı akşam: yanlış ve boşları harfle işaretle (U/Y/H/D). Süre tutma, sadece etiketle.
- Ertesi gün: her harfin sayısını çıkar, en kalabalık iki grubu seç.
- İkinci gün: o iki gruptan çıkan konulara dokun. Tek oturuş yeter.
- 48 saat sonrası: kâğıdı kaldır. O denemeyle işin bitti.
Deneme analizinin tam adımlarını deneme sınavı analizi yazısında yazdım.
Online deneme mi, basılı deneme mi
Bu yıl ikisi de mümkün: MEBİ denemesine ekrandan girilebiliyor, okullar isterse aynı denemeyi karekodlu optik formla kâğıt üzerinde uygulayabiliyor. Hangisi daha doğru ölçüm verir?
Benim önerim karma: ara denemeleri ekrandan çöz, ayda bir de kâğıda basıp masada, süre tutarak çöz. Çünkü gerçek sınavda soru kitapçığının üzerine çizeceksin, paragrafın altını çizeceksin, şıkları eleyeceksin. Yalnızca ekrandan çalışan öğrenci haziranda bu alışkanlığı sınav sabahı kurmaya çalışıyor.
Boş bırakmak mı, işaretlemek mi
Cevap hangi sınava hazırlandığına göre tamamen değişiyor ve her yıl karıştırılıyor.
YKS'de yanlışın doğruyu götürmesi uygulaması yok. Emin olmadığın bir soruda iki şıkkı eleyebiliyorsan işaretlemek matematiksel olarak lehine. Boş bırakmanın buradaki tek makul gerekçesi süre: o soruya harcayacağın dakikayı daha kazançlı bir soruya aktarıyorsan geç.
LGS'de tablo tersine dönüyor: 3 yanlış 1 doğruyu götürüyor. Burada rastgele işaretleme doğrudan net kaybı yazar. Ama bu "emin değilsem boş bırakayım" demek değil — iki şıkkı gerçekten eleyebildiysen işaretlemek yine mantıklı. Zarar veren şey eleme yapmadan atmak.
Denemenin işlerinden biri de bu eşiği bulmak. Kâğıdı analiz ederken "emin değildim ama işaretledim" dediğin soruları ayrıca say ve kaçını tutturduğuna bak. Çıkan oran, senin kendi eşiğini kitaplardan daha iyi söyler.
Kaç deneme, hangi sıklıkta
Sayının kendisi bir şey söylemez. Çözülüp analiz edilmeyen deneme, hiç çözülmemiş denemeden daha zararlıdır: zamanı yer, karşılığında yanlış bir güven verir. Denemeyi haftalık düzene yerleştirmek için haftalık ders çalışma programı nasıl hazırlanır yazısındaki şablonu kullanabilirsin.
Deneme netini okurken yapılan üç hata
Farklı yayınların netini yan yana koymak. Yayınların zorluk ayarı aynı değil. A yayınında 70, B yayınında 62 çıkması düşüş değil, iki ayrı terazidir. Karşılaştırmayı aynı kaynağın kendi serisi içinde yap — MEBİ denemelerinin yıl boyu tek kurumdan gelmesinin değeri burada.
Tek denemeye hüküm giydirmek. Bir deneme bir ölçüm değil, bir gözlemdir. Üç deneme üst üste aynı yönü gösteriyorsa eğilim vardır; tek denemenin söylediği "o gün öyle olmuş"tur.
Hasta ya da uykusuz girilen denemeyi kayda geçirmek. O deneme seviyeni ölçmedi, o günkü halini ölçtü. Kâğıdı analiz et ama grafiğe işleme.
Kayseri'de eylül denemesi: hava değişimi ve mesafe
Kayseri'de havalar erken serinliyor. Bu uyku düzeni açısından avantaj — Erciyes'in eteğindeki bir şehirde eylül sonu akşamları çalışma saatine yaz kadar direnmez. Ama aynı geçiş, her yıl eylül sonunda bir hastalık dalgası getiriyor. Boğaz ağrısıyla girilen ilk deneme, yılın en yanıltıcı ölçümü oluyor. Kuralı baştan koy: hasta girdiğin denemenin rakamı grafiğe girmez.
İkincisi mesafe. Melikgazi, Kocasinan ve Talas'ta oturan bir öğrenci için merkezdeki bir deneme oturumuna gitmek yarım saatlik iş. Develi, Yahyalı, Bünyan ya da Pınarbaşı'nda oturan öğrenci için aynı oturum, sınav başlamadan önce bir-bir buçuk saat yol demek — ve o yol uykudan kesiliyorsa deneme zaten düşük çıkar. Tamamen online çalışmanın somut karşılığı tam burada: deneme kâğıdının değerlendirilmesi için kimsenin yola çıkması gerekmiyor.
Kayseri'de bütün çalışmam online. Deneme sonrası oturumda öğrenci kâğıdı elinde, ben ekranın öbür ucunda; etiketleme (U/Y/H/D) birlikte yapılıyor. Bunu ayrı bir iş olarak tutuyorum, çünkü tek başına yapılan etiketleme neredeyse her zaman "dikkat hatası" tarafına kayıyor — oysa sebeplerin dağılımı genelde çok daha dengesiz çıkıyor.
Veliye: denemeden sonra söylenmeyecek üç cümle
- "Kaç net yaptın?" — İlk cümle bu olmasın. Çocuk zaten biliyor, zaten üzgün.
- "Geçen sefer daha iyiydi." — Karşılaştırmayı kendisi çoktan yaptı. Dışarıdan tekrarı bilgi eklemez, sadece ağırlaştırır.
- "Demek ki yeterince çalışmamışsın." — Çoğu zaman yanlış bir cümle. Net düşüşünün dört sebebinden üçünün çalışma miktarıyla ilgisi yok.
Bunların yerine tek soru yeter: "Kâğıdı birlikte bakalım mı?" Hayır derse ısrar etme, ertesi gün tekrar sor. Kötü bir denemeden sonra motivasyonun nasıl toparlandığını başarısız deneme sonrası motivasyon yazısında ayrıca anlattım.
Eylül denemesi karne değil, harita. Haritaya bakıp "kötü yerdeyim" demenin faydası yok; haritanın işi yönü göstermek. Netin düştüyse bu yolun kapandığı anlamına gelmez — bu hafta hangi işle uğraşacağının cevabı elinde demektir.
Çocuğunuzun deneme kâğıdını birlikte okumak, kaybın hangi sebepten geldiğini ayırmak ve haftalık planı buna göre kurmak istiyorsanız, ücretsiz ön görüşme için WhatsApp'tan yazabilir ya da arayabilirsiniz. Kayseri'de tamamen online çalışıyorum; kontenjan 30 öğrenciyle sınırlı.